Cəlil Məmmədquluzadə yaradıcılığı

Azərbaycan ədəbiyyatının görkəmli nümayəndəsi, böyük yazıçı, dramaturq, publisist və ictimai xadim Cəlil Məmmədquluzadənin anadan olmasının 143 ili tamam olur.

Qüdrətli qələm ustası Cəlil Məmmədquluzadənin zəngin irsi bədii-estetik düşüncə tariximizin parlaq səhifələrindəndir. Ədibin yüz il əvvəl yaratdığı “Ölülər”, milli vəhdət ideyasının carçısına çevrilmiş “Anamın kitabı”, eləcə də digər dramaturji, nəsr və publisist əsərləri Azərbaycanın çoxəsrlik söz xəzinəsinin qiymətli incilərini təşkil edir. Cəlil Məmmədquluzadənin təşəbbüsü, redaktorluğu və naşirliyi ilə çap olunan “Molla Nəsrəddin” jurnalı ölkənin ədəbi-publisistik həyatında müstəsna rol oynamış, milli məfkurənin formalaşmasına öz layiqli töhfəsini vermişdir. Klassik Azərbaycan və dünya bədii fikri ənənələrindən, xalq yumorundan məharətlə bəhrələnən sənətkarın milli oyanışa səsləyən yaradıcılığı həm Qafqaz xalqlarının, həm də bir sıra Şərq ölkələrinin ədəbiyyatlarına böyük təsir göstərmişdir.

İlk nömrəsi 1906-cı il aprelin 7-də çıxan "Molla Nəsrəddin" jurnalının nəşrinə başlamaqla o, Azərbaycanda, eləcə də türk-müsəlman dünyasında ilk dəfə satirik jurnalistikanın əsasını qoydu. Həmin vaxtdan o Molla Nəsrəddin adı ilə tanındı. Mirzə Ələkbər Sabir, Nəriman Nərimanov, Əbdürrəhim bəy Haqverdiyev, Məmməd Səid Ordubadi, Ömər Faiq Nemanzadə, Əli Nəzmi, Əliqulu Qəmküsar kimi yazıçı və jurnalistlərlə möhkəm ideya-yaradıcılıq əlaqəsi yarandı. C.Məmmədquluzadənin təbliğ etdiyi dərin demokratizm və azadlıq ideyaları jurnala ümumxalq məhəbbəti, beynəlxalq aləmdə böyük nüfuz qazandırdı.

"Molla Nəsrəddin" Azərbaycan xalqının mütərəqqi qüvvələrini, demokratik düşüncəli insanlarını öz ətrafında toplaya bilib. Jurnalda Ömər Faiq Nemanzadə, Mirzə Ələkbər Sabir, Əbdürrəhim bəy Haqverdiyev, Əli Nəzmi, Əliqulu Qəmküsar, Məmməd Səid Ordubadi, Mirzəli Möcüz və başqa şair, yazıçı və jurnalistlər, o cümlədən, Oskar Şimmerlinq, İ.Rotter, Əzim Əzimzadə kimi rəssamlar fəaliyyət göstərirdilər.

Xalqın jurnalı olan "Molla Nəsrəddin" - "Sizi deyib gəlmişəm, ey mənim müsəlman qardaşlarım!" kimi sadə dillə, daha doğrusu, müraciətlə nəşr edilirdi. Xalqın jurnalı dedim, çünki, bu jurnal xalqın əzab-əziyyətini, dərdlərini işıq üzünə çıxardan, yalnız doğrunu yazan, xalqın tərəqqisi və oyanışı məqsədilə buraxılan satirik jurnal idi. Bu jurnal xalq üçün açıq-aydın, oxunuşu rahat bir tərzdə yazılırdı ki, bu səbəblərə görə jurnal tezliklə yayıldı və məşhurlaşdı. Felyetonlar, atmacalar, lətifələr, yumorlar, illstrasiyalar, karikaturalar jurnalda əsas yer tuturdu.

Molla Nəsrəddin jurnalının ilk sayının üz səhifəsində verilən şəkildə yuxuya getmiş bir dəstə müsəlman təsvir olunur. Şərqin müdrik ağsaqqallarından hesab olunan Molla Nəsraddin onları oyatmağa çalışır. Sayın ikinci səhifəsini "Sizi deyib gəlmişəm" məqaləsi bəzəyir. Sonrakı səhifələrdə satirik xəbərlər, teleqramlar, atalar sözü "Dəllək" hekayəsi,"Lisan" bəlası felyetonu və dörd karikatura çap olunmuşdur.

Jurnalın 25 il ərzində 748 nömrəsi işıq üzü görüb. Molla Nəsrəddin güldürür və düşündürür.

«Molla Nəsrəddin» jurnalının ilk nömrəsi (1906)

22-02-2012, 12:34

Çap et