Səhnəmizin əfsanəvi Məcnunu

Azərbaycan teatr sənətinin banilərindən biri olan H.Sarabski özündə aktyorluq qabiliyyəti ilə yanaşı, əsrin əvvəlllərində yaşayıb-yaratmış digər ziyalılara xas olan yenilikçilik ruhu da daşıyırdı. Onun yaradıcılığının özünəməxsusluğunu və dəyərini göstərən bir məsələ üzərində xüsusi olaraq durmaq istəyirəm. Söhbət Sarabskinin ömrünün sonlarına qədər qəlbində yaşatdığı vətən sevgisindən, onun təbiətinə olan heyranlıqdan gedir.

Məcnun rolunun ilk ifaçısı Hüseynqulu Məlik oğlu Rzayev (Sarabski) 1879-cu ildə Bakıda kasıb bir ailədə anadan olmuşdur. Əslində onun həyatı maraqlı bir filmin süjeti ola bilərdi: taleyi də, sənət yolu da, daxilən bütöv, mətin, qarşısına qoyduğu məqsədə gedən yolda hər cür maneələri dəf edən, ən əsası isə sevdiyi işinə, peşəsinə vurğunluğunu ömrünün son anınadək saxlayan böyük bir Aktyorun, şəxsiyyətin həyat tarixçəsidir. İlk sənət məhəbbətinə o, son nəfəsində də sadiq qaldı.

Uşaqlıqdan Hüseynqulu Sarabski musiqiyə böyük həvəsi və yaxşı səsi ilə seçilirdi.12 yaşlı Hüseynqulu ilk dəfə teatr tamaşasına baxır: bu həvəskarların ifasında "Xan Sarabi" adı ilə qoyulmuş Mirzə Fətəli Axundovun "Sərgüzəşti-vəziri-xani-Lənkəran" komediyası idi. Əsl soyadı Rzayev olan Hüseynqulunun sonralar götürdüyü səhnə təxəllüsü-Sarabski də bu güclü təəssüratın əks sədası oldu. Elə bu gündən teatr və musiqi onun arzu və xəyallarında qoşalaşdı. Azərbaycanda milli dramaturgiyanın əsasını qoymuş Mirzə Fətəli Axundovun əsəri Azərbaycanın ilk opera artistinin taleyində rəmzi bir məna alaraq onu əbədiləşdirən ada təkan verdi.

Sarabskinin şəxsiyyətində azərbaycanlılara xas olan muğam duyğusu çox güclü hiss olunur. O, sanki haqqında əfsanələr yaradılmış istedadlı musiqiçiləri və xanəndələri xatırladır. Muğam dəstgahı üçün xarakterik olan bütün cəhətlər bir insan, bir sənətkar kimi Sarabskidə əks olunmuşdur.Sarabski anadangəlmə xanəndə idi. Yaradıcılıq sənətinin açarını xalq sənətində axtarırdı. Ona görə də xanəndə aktyor qarşılıqlı sintezi təbii idi.

Sarabski o zamanlar Azərbaycanın və Şərqin ilk operası olan "Leyli və Məcnun" üzərində işləyən Üzeyir Hacıbəyovun diqqətini cəlb etdi. Bu, zirvəyə gedən yolun başlanğıcı oldu. Üzeyir Hacıbəyov məlahətli səsə malik, muğamlara bələd olan aktyor kimi də təbii və canlı Hüseynqulu Sarabskinin opera artisti kimi potensialını hiss edərək onu öz operasında baş rola – Məcnun roluna dəvət etdi. Bu rol Hüseynqulu Sarabskiyə sözün əsl mənasında ümumxalq məhəbbəti və ümumazərbaycan şöhrəti gətirdi. Bu rol bəlkə də aktyorluq sənətinə hələ də "oyunbazlıq" kimi baxanların teatra münasibətini kökündən dəyişdirən təkan nöqtəsi oldu. Aktyorun özünün yazdığı kimi "vaxtı ilə onu barmaqla göstərən, ona tənə ilə baxanlar indi onu Məcnun deyə çağıraraq alqışlayır, hörmətlə qarşılayırdılar". Səhnədə yaşadığı 30 ildən artıq bir müddətdə o 400 dəfə bu rolun sehrini yaşadı, yaratdı. Azərbaycan səhnəsinin əfsanəvi, təkrarolunmaz Məcnunu kimi tanındı.

"Leyli və Məcnun" operasında Məcnun rolunun uzun illər (30 ildən artıq) əvəzsiz ifaçısı olub.Hüseynqulu Sarabski 400 dəfə bu rolu tamaşaçıya sevdirib. O 1931 - ci ildə Azərbaycanın Xalq Artisti adına laiq görülüb.

"İlk Məcnun" Hüseynqulu Sarabski, Bakı, 1908

16-02-2012, 11:07

Çap et